وزیر میراث‌فرهنگی در ابتدای سخنان خود با اشاره به ظرفیت عظیم میراث مکتوب کشور اظهار کرد: ایران از سرمایه‌ای بی‌بدیل در حوزه نسخ خطی برخوردار است و بالغ بر دو میلیون نسخه خطی در اختیار دارد. در همین راستا، در سال‌های گذشته با راه‌اندازی مجمع «مکتب کتابخانه بزرگ ایران»، تلاش گسترده‌ای برای ساماندهی این گنجینه تمدنی صورت گرفت و منابع قابل توجهی صرف تبدیل این آثار به دانش‌نامه‌ها، آثار مرجع و منابع علمی شد. بی‌تردید اقداماتی که پژوهشگاه در این عرصه انجام داده، از ارزش و اهمیت راهبردی برخوردار است.

وی با تاکید بر جایگاه زبان در صیانت از هویت تاریخی و فرهنگی ملت‌ها افزود: زبان، حامل حافظه تاریخی، نظام دانایی، رسم‌الخط و امکان انتقال دانش میان نسل‌هاست. ایران به‌واسطه تنوع فرهنگی و تاریخی خود از ظرفیت‌های زبانی و گویشی گسترده‌ای برخوردار است که هر یک بخشی از میراث معنوی این سرزمین را نمایندگی می‌کنند و حفظ و مطالعه علمی آن‌ها ضرورتی انکارناپذیر است.

صالحی‌امیری در ادامه با تبیین مأموریت‌های نوین پژوهشگاه میراث‌فرهنگی و گردشگری تصریح کرد: پژوهشگاه نباید صرفا به محلی برای نگهداری اسناد، داده‌ها و گزارش‌های پژوهشی تبدیل شود. نهادی که در گذشته متوقف بماند و صرفاً نقش آرشیو را ایفا کند، نمی‌تواند در فرآیند تصمیم‌سازی و سیاست‌گذاری فرهنگی کشور اثرگذار باشد. پژوهشگاه باید به کانون رویش، زایش، نوآوری و بازتولید دانش تبدیل شود و متناسب با تحولات جامعه، نیازهای جدید و اقتضائات آینده حرکت کند.

وی افزود: دستیابی به این هدف مستلزم شکل‌گیری گفت‌وگوهای مستمر علمی و نقد درون‌سازمانی است. پژوهشگاه برای دستیابی به پویایی و نوسازی، نیازمند برگزاری سلسله نشست‌های تخصصی، نقد عملکردها، بازاندیشی در مأموریت‌ها و بازتعریف اولویت‌های پژوهشی خود است.

وزیر میراث‌فرهنگی همچنین با اشاره به ضرورت تقویت پیوندهای نهادی میان پژوهشگاه و معاونت‌های تخصصی وزارتخانه اظهار داشت: رویکرد وزارتخانه بر تقویت انسجام ساختاری و افزایش هم‌افزایی میان بخش‌های مختلف است. بر همین اساس، هر حوزه تخصصی پژوهشگاه می‌تواند در تعامل نزدیک‌تر با معاونت متناظر خود فعالیت کند؛ به‌گونه‌ای که بخش گردشگری در پیوند مؤثر با معاونت گردشگری و سایر حوزه‌ها نیز در چارچوب مأموریت‌های تخصصی وزارتخانه ایفای نقش کنند.

وی تربیت نیروی انسانی متخصص را از مهم‌ترین سرمایه‌های آینده نظام میراث‌فرهنگی کشور دانست و گفت: باید زمینه حضور و رشد نسل جوان در کنار استادان و پژوهشگران برجسته فراهم شود. انتقال تجربه، دانش و مهارت میان نسل‌ها، ضامن استمرار و ارتقای سرمایه علمی کشور در حوزه میراث‌فرهنگی خواهد بود.

صالحی‌امیری در بخش دیگری از سخنان خود بر ضرورت گسترش تعاملات علمی و اجرایی میان پژوهشگاه و ادارات‌کل استانی تاکید کرد و افزود: ظرفیت‌های استانی کشور در حوزه باستان‌شناسی، مرمت و پژوهش‌های فرهنگی نیازمند توجه ویژه است. استان‌هایی همچون همدان و قزوین از قابلیت‌های برجسته تاریخی و باستان‌شناختی برخوردارند و انجام کاوش‌های علمی و نظام‌مند در این مناطق باید با جدیت بیشتری دنبال شود.

وی همچنین خواستار تدوین برنامه‌ای ویژه برای شناسایی، مطالعه و حفاظت از میراث‌فرهنگی تهران شد و اظهار کرد: برای پایتخت باید پرونده‌ای مستقل و ویژه در حوزه میراث‌فرهنگی گشوده شود. مناطق تاریخی و تمدنی مهمی همچون ری، ورامین و دیگر محوطه‌های ارزشمند پیرامون تهران، ظرفیت‌های بزرگی برای پژوهش، کاوش و بازخوانی تاریخ و تمدن ایران در اختیار دارند که باید بیش از گذشته مورد توجه قرار گیرند.

وزیر میراث‌فرهنگی، گردشگری و صنایع‌دستی در پایان تاکید کرد: پژوهشگاه میراث‌فرهنگی و گردشگری باید به نهادی مرجع در تولید دانش، سیاست‌پژوهی، آینده‌نگاری و ارائه راه‌حل‌های علمی برای مسائل حوزه میراث‌فرهنگی، گردشگری و صنایع‌دستی تبدیل شود؛ جایگاهی که بتواند ضمن صیانت از حافظه تاریخی ملت ایران، در ساخت آینده فرهنگی کشور نیز نقشی تعیین‌کننده ایفا کند.

مدیرکل میراث‌فرهنگی، گردشگری و صنایع‌دستی گیلان با اشاره به اینکه ایران پیش از آنکه در معماری و سیاست بدرخشد در کلمه و نوشتار درخشید، گفت: روایت ایران، روایتی است که از نخستین خطوط در شوش آغاز می‌شود و تا اندیشه‌های معاصر امتداد می‌یابد، از الواح ایلامی تا منشور کوروش از جندی‌شاپور تا شاهنامه فردوسی، این میراث مکتوب ستون‌های هویتی ملت ما را شکل داده است.

او با مرور سیر تاریخی میراث مکتوب ایران از دوران ایلام، هخامنشی، ساسانی، تا عصر طلایی تمدن اسلامی و دوره‌های صفویه و قاجار تأکید کرد: ایران همواره تمدنی بوده که خود را با متن تعریف کرده است، هزاران نسخه خطی در حوزه‌های فقه، تاریخ، نجوم، ریاضیات و ادب سرمایه‌های تمدنی جهانی‌اند که باید به‌درستی معرفی و بهره‌برداری شوند.

سلمان‌خواه با بیان اینکه گیلان فقط کوه و جنگل و باران نیست؛ گیلان کتاب است، سند است، نسخه است، افزود: تاریخ این سرزمین بر کاغذ تنفس می‌کند، نسخه‌های خطی، اسناد تاریخی و آثار نهضت جنگل، نمونه‌هایی از حافظه تاریخی گیلان‌اند که ظرفیت بالایی برای گردشگری فرهنگی و آموزشی دارند.

مدیرکل میراث‌فرهنگی، گردشگری و صنایع‌دستی گیلان با اشاره به نسخه‌های خطی گیلکی، از جمله دیوان سید شرف‌شاه، شاعر و عارف قرن هشتم هجری تصریح کرد: متأسفانه کهن‌ترین نسخه‌های این دیوان در داخل کشور در دسترس نیست و احتمالاً در آرشیوهایی خارج از کشور نگهداری می‌شود که این مسئله ضرورت جستجو، مستندسازی و برگزاری نمایشگاه‌های رسمی با همکاری نهادهایی چون کمیسیون ملی یونسکو را دوچندان می‌کند.

او همچنین بر لزوم شکل‌گیری یک نهضت فرهنگی در استان برای گردآوری و احیای میراث مکتوب گیلکی و تالشی تأکید کرد و گفت: چنین حرکتی می‌تواند به حفظ هویت فرهنگی، تولید آثار علمی و تقویت سرمایه‌های معنوی گیلان کمک کند.

سلمان‌خواه با اشاره به ظرفیت‌های گردشگری ادبی و مقاومت در گیلان از اسناد نهضت جنگل، سفرنامه‌های تاریخی و متون مردم‌شناسی به‌عنوان منابعی برای طراحی مسیرهای گردشگری تمدنی یاد کرد و افزود: هر سند یک مقصد است، هر نسخه یک روایت و هر روایت یک مسیر گردشگری، ما باید برند گردشگری گیلان را از طبیعت‌محور به تمدن‌محور ارتقا دهیم و از این گنجینه‌های مکتوب برای جذب پژوهشگران، دانشگاهیان و گردشگران فرهنگی بهره ببریم.